ข้าวโพดใบเหลือง ไม่โต: แยกสาเหตุขาดธาตุ น้ำขัง และยาคุมหญ้า

โดย · เผยแพร่ 19 พฤศจิกายน 2569
ข้าวโพดใบเหลือง ไม่โต: แยกสาเหตุขาดธาตุ น้ำขัง และยาคุมหญ้า

อาการข้าวโพดใบเหลือง ต้นเล็ก ไม่โต แยกสาเหตุได้เร็วจากสองคำถาม คือเหลืองเริ่มจากใบล่างหรือใบยอด และเหลืองทั้งแปลงหรือเป็นหย่อม เหลืองจากใบล่างทั้งแปลงมักเป็นไนโตรเจนไม่พอหรือรากดูดไม่ขึ้น เหลืองเป็นหย่อมตามที่ลุ่มมักเป็นน้ำขังหรือดินแน่น และเหลืองเป็นลายที่ใบยอดต้องแยกขาดสังกะสีกับโรคราน้ำค้าง

ข้าวโพดใบเหลือง ไม่โต เกิดจากอะไรได้บ้าง

สาเหตุที่พบบ่อยมีหกกลุ่ม คือไนโตรเจนไม่พอหรือใส่ไม่ทันระยะ รากทำงานไม่ได้เพราะน้ำขังหรือดินแน่น ดินเป็นกรดจนรากดูดธาตุอาหารไม่ขึ้น ขาดจุลธาตุอย่างสังกะสี ฤทธิ์ของสารกำจัดวัชพืช และโรคราน้ำค้างที่ทำให้ใบลายและต้นแคระ แต่ละสาเหตุเหลืองคนละตำแหน่ง จึงต้องดูต้นจริงก่อนลงมือ

สาเหตุ สิ่งที่เห็นในแปลง สิ่งที่ควรทำก่อน
ไนโตรเจนไม่พอ ใบล่างเหลืองจากปลายใบ เหลืองทั้งแปลง ต้นผอมสูง เช็กว่าแต่งหน้าแล้วหรือยัง ดินชื้นพอไหม
น้ำขัง รากขาดอากาศ เหลืองเป็นหย่อมตามที่ลุ่มและร่องน้ำ ระบายน้ำออกก่อน ยังไม่ใส่ปุ๋ยลงดินแฉะ
ดินแน่น รากตื้น ถอนต้นเห็นรากสั้นงอตามชั้นดินแข็ง พรวนข้างแถวเมื่อดินหมาด วางแผนไถลึกรอบหน้า
ดินเป็นกรด เหลืองซีดทั้งต้นตั้งแต่เล็ก ซ้ำที่เดิมทุกฤดู ส่งตัวอย่างดินวิเคราะห์ก่อนใส่ปูน
ขาดสังกะสี ใบยอดเป็นแถบซีดขาวข้างเส้นกลางใบ ปล้องสั้น แยกจากโรคราน้ำค้าง แล้วดูค่าวิเคราะห์ดิน
สารกำจัดวัชพืช ใบเหลืองพร้อมกันหลังพ่น เป็นแนวตามรอยพ่น หยุดพ่นทับ ให้น้ำสม่ำเสมอ รอดูใบใหม่
โรคราน้ำค้าง ใบยอดลายเขียวอ่อนสลับเขียวเข้ม มีผงขาวใต้ใบตอนเช้า จัดการตั้งแต่ต้นฤดู ต้นที่แคระแล้วมักไม่ฟื้น

ใบเหลืองเริ่มจากใบล่างหรือใบยอด บอกอะไรได้

ใบล่างเหลืองก่อนแล้วลามขึ้นหาใบยอด บ่งชี้ธาตุที่เคลื่อนย้ายในต้นได้ โดยเฉพาะไนโตรเจน เพราะต้นจะดึงไนโตรเจนจากใบแก่ไปเลี้ยงใบอ่อน ส่วนใบยอดซีดหรือเป็นลายขาวก่อน บ่งชี้จุลธาตุที่เคลื่อนย้ายได้น้อยอย่างสังกะสี หรือโรคที่เข้าทำลายยอด

เอกสารของ Manitoba Agriculture ระบุว่าใบล่างที่เหลืองเป็นสัญญาณของการขาดไนโตรเจน และถ้าเหลืองลามถึงระดับฝักหรือทั้งต้น แสดงว่าไนโตรเจนไม่พอจริง แต่เอกสารเดียวกันย้ำว่าสภาพแล้งทำให้ต้นดูดไนโตรเจนไปใช้ไม่ได้แม้ดินจะมีอยู่ อาการจึงเหมือนขาดปุ๋ย แต่ปัญหาจริงคือขาดน้ำ

การตรวจใช้สามขั้น คือเดินทแยงแปลงสุ่มดูสิบจุด ถอนต้นที่เหลืองเทียบรากกับต้นปกติ และกำดินข้างแถวดูว่าแฉะเป็นก้อนแน่นหรือไม่ ถ้าแฉะคือเรื่องน้ำ ไม่ใช่เรื่องปุ๋ย ถ้าจะไล่ธาตุอื่นเพิ่ม ใช้วิธีอ่านอาการขาดธาตุอาหารจากใบพืชประกอบได้

ต้นข้าวโพดต้นเล็กในแปลง จุดเริ่มสังเกตอาการข้าวโพดใบเหลือง
ดูก่อนว่าใบที่เหลืองเป็นใบล่างหรือใบยอด แล้วถอนต้นเทียบรากกับต้นปกติ

ข้าวโพดหลังนาใบเหลืองเพราะน้ำขังหรือดินแน่น ใช่ไหม

เป็นไปได้สูงในแปลงที่เพิ่งเปลี่ยนจากนาข้าว เพราะดินนาอุ้มน้ำดีและมีชั้นดินแน่นใต้ผิวจากการทำนาหลายปี เมื่อดินอิ่มน้ำ ออกซิเจนในดินหมดเร็ว รากหายใจไม่ได้และดูดธาตุอาหารไม่ขึ้น ต้นจึงเหลืองและหยุดโตแม้ใส่ปุ๋ยครบ

เอกสารของ Purdue University Extension ระบุว่าดินที่อิ่มน้ำมักขาดออกซิเจนภายในราว 48 ชั่วโมง และต้นที่อายุน้อยกว่าระยะใบที่ 6 อ่อนแอต่อดินเปียกมากกว่า เพราะจุดเจริญยังอยู่ต่ำกว่าผิวดิน คู่มือข้าวโพดหลังนาของกรมวิชาการเกษตรจึงแนะนำให้เลี่ยงพื้นที่ลุ่มต่ำที่ระบายน้ำไม่ดี และปลูกเร็วหลังเกี่ยวข้าวเพื่อใช้ความชื้นที่เหลือในดิน

  • เปิดร่องระบายน้ำหัวแปลงและท้ายแปลงให้น้ำออกได้จริง ไม่ใช่ร่องตื้นที่น้ำค้าง
  • ยังไม่หว่านปุ๋ยลงดินแฉะ รอให้ดินหมาดพอเดินไม่ติดเท้า แล้วพรวนข้างแถวเบา ๆ ให้รากได้อากาศ

ดินเป็นกรดก็ทำให้ไม่โตได้

กรมพัฒนาที่ดินระบุว่าดินที่มีค่าพีเอชประมาณ 6-7 จะมีธาตุอาหารที่เป็นประโยชน์ต่อพืชเหมาะสม และเมื่อพีเอชต่ำกว่า 6 ไนโตรเจนกับกำมะถันจะเริ่มลดลง ดินที่เป็นกรดมากกว่าและดินเนื้อละเอียดต้องใช้ปูนมากกว่า จึงต้องวิเคราะห์ดินก่อนกำหนดอัตรา มหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์ กำแพงแสน แนะนำให้คลุกปูนลึก 10-15 เซนติเมตร แล้วทิ้งไว้ให้ทำปฏิกิริยา 4-8 สัปดาห์ก่อนปลูก การหว่านปูนกลางฤดูจึงไม่ทันรอบนี้

แปลงข้าวโพดบนดินแน่นระบายน้ำไม่ดี สภาพที่ทำให้ข้าวโพดใบเหลือง ไม่โต
แปลงดินแน่นระบายน้ำไม่ดีมักเหลืองเป็นหย่อมตามที่ลุ่ม ต้องแก้เรื่องน้ำก่อน

ใบลายขาวเหลืองที่ยอด เป็นขาดสังกะสีหรือโรคราน้ำค้าง

แยกได้จากผงสีขาวใต้ใบและช่วงอายุของต้น โรคราน้ำค้างจะเห็นผงสีขาวใต้ใบในเช้าที่อากาศเย็นชื้น ใบยอดลายเขียวอ่อนสลับเขียวเข้ม ส่วนการขาดสังกะสีเป็นแถบสีขาวซีดสองข้างเส้นกลางใบ เริ่มจากโคนใบ ไม่มีผงใต้ใบ และต้นเตี้ยเพราะปล้องสั้นลง ตามที่เอกสารของ Colorado State University Extension อธิบายไว้

ประกาศเตือนของกรมวิชาการเกษตรระบุว่าโรคราน้ำค้างมักแสดงอาการตั้งแต่เริ่มปลูกจนต้นอายุประมาณ 30 วัน อาการคือใบอ่อนมีจุดสีเขียวฉ่ำน้ำ ใบยอดซีดหรือเป็นลาย ต้นแคระ ข้อถี่ และอาจไม่ติดฝัก การป้องกันต้องทำตั้งแต่คลุกเมล็ด ส่วนแปลงที่เริ่มพบโรค คำแนะนำของกรมวิชาการเกษตรให้พ่นเมทาแลกซิล 25% ดับเบิลยูพี อัตรา 30-40 กรัมต่อน้ำ 20 ลิตร ทุก 7 วัน 3-4 ครั้ง เริ่มเมื่ออายุ 5-7 วัน รายละเอียดอยู่ในบทความโรคราน้ำค้างข้าวโพด

สังกะสีมักขาดในดินด่างหรือดินที่มีปูนมาก เพราะจับสังกะสีไว้แน่นจนรากดึงไปใช้ได้น้อย ควรยืนยันด้วยค่าวิเคราะห์ดินก่อนลงทุนทั้งแปลง

ยาคุมหญ้าทำให้ข้าวโพดเหลืองและชะงักได้ไหม

ได้ และมักเห็นอาการพร้อมกันเป็นแนวตามรอยพ่นหรือจุดที่พ่นทับ โดยเฉพาะดินทรายที่สารเคลื่อนถึงรากง่าย อาการคือใบเหลืองซีดและต้นชะงักหลังพ่นไม่กี่วัน ต่างจากการขาดปุ๋ยที่ค่อย ๆ เหลืองจากใบล่างขึ้นมาทั้งแปลง

งานศึกษาของกรมวิชาการเกษตรรายงานว่าอะทราซีนคงอยู่ในดินได้ประมาณหนึ่งเดือน การพ่นซ้ำซ้อนหรือเกินอัตราในดินทรายจึงกระทบต้นข้าวโพดเองได้ เมื่อสงสัยว่าเป็นฤทธิ์ของสาร ให้ทบทวนชนิดสาร อัตรา และแนวพ่น แล้วรอดูใบใหม่ 7-10 วัน ถ้ายอดยังเดินและใบใหม่เขียวขึ้น แปลงนั้นมักฟื้นเอง อีกเรื่องที่มักมองข้ามคือวัชพืชแย่งอาหาร ซึ่งกรมวิชาการเกษตรระบุว่าข้าวโพดอ่อนไหวที่สุดช่วง 22-37 วันหลังงอก ส่วนการเลือกช่วงพ่นอยู่ในบทความยาคุมหญ้าข้าวโพด พ่นตอนไหน ดินชื้นแค่ไหน

ข้าวโพดใบเหลือง ใส่ปุ๋ยอะไร ตอนไหน ยังแก้ทันไหม

ถ้าสาเหตุคือไนโตรเจนไม่พอและต้นยังอยู่ก่อนระยะออกดอก การใส่ปุ๋ยแต่งหน้าแล้วให้น้ำตามยังทันเห็นผล คำแนะนำของกรมวิชาการเกษตรให้ใส่ปุ๋ยครั้งที่สองเมื่อข้าวโพดอายุ 20-25 วันหลังปลูก ด้วยปุ๋ยสูตร 46-0-0 อัตรา 25 กิโลกรัมต่อไร่ โรยข้างแถวแล้วพูนโคนกลบขณะที่ดินมีความชื้น

คำแนะนำเดียวกันระบุการใส่ครั้งที่สามเมื่อต้นอายุ 40-50 วัน ในอัตรา 10-20 กิโลกรัมต่อไร่ สองจุดที่ต้องยึดคือปุ๋ยต้องกลบ และดินต้องมีความชื้น เพราะยูเรียที่หว่านบนดินแห้งจะสูญเสียไปในอากาศก่อนรากได้ใช้ การคิดอัตราตามค่าวิเคราะห์ดินอยู่ในบทความปุ๋ยข้าวโพด ใส่กี่กิโลและแต่งหน้าตอนอายุเท่าไร

  1. ต้นอายุไม่เกินราว 40-50 วันและยอดยังเดิน แก้ทัน ให้จัดการต้นเหตุก่อนแล้วแต่งหน้า
  2. ต้นออกดอกออกไหมและใบล่างเหลืองไปมาก ปุ๋ยช่วยได้จำกัด ควรเน้นให้น้ำสม่ำเสมอ
  3. ต้นแคระ ข้อถี่ ยอดไม่เดินตั้งแต่เล็ก และพบลายใบกับผงขาวใต้ใบ ให้ประเมินว่าคุ้มลงทุนต่อไหม

ถ้าใบเหลืองมาพร้อมใบสีม่วงในต้นกล้าช่วงอากาศเย็น ให้แยกเรื่องอุณหภูมิออกจากการขาดธาตุตามบทความข้าวโพดใบม่วง แยกอากาศเย็นกับขาดฟอสฟอรัส

ข้อผิดพลาดที่พบบ่อยเวลาแก้ข้าวโพดใบเหลือง

ข้อผิดพลาดที่ทำให้แปลงไม่ฟื้นมีสี่ข้อ คือหว่านยูเรียทับโดยไม่ดูสาเหตุ หว่านปุ๋ยบนดินแฉะหรือดินแห้งจัด เพิ่มอัตราปุ๋ยในแปลงดินกรด และสรุปว่าใบลายเป็นการขาดธาตุทั้งที่เป็นโรคราน้ำค้าง ทั้งสี่ข้อมาจากการข้ามขั้นตอนตรวจแปลง

อีกข้อที่เจอบ่อยคือรอดูอาการเกินสามสัปดาห์โดยไม่ตรวจราก จนเลยช่วงที่แต่งหน้ายังช่วยได้

เคสจริงจากแปลง

เคสแรกเป็นแปลงข้าวโพดในจังหวัดนครราชสีมา เจ้าของแปลงทักเข้ามาด้วยอาการต้นเล็ก ใบเหลือง ไม่โต โดยไม่ได้ระบุอายุต้นหรือสภาพดินไว้ สำหรับกรณีแบบนี้ หลักวิชาการที่ควรยึดคือไล่ลำดับก่อนใส่ปุ๋ย ดูว่าเหลืองจากใบล่างหรือใบยอด ถอนต้นเทียบรากกับต้นปกติ เช็กว่าแต่งหน้าช่วงอายุ 20-25 วันไปแล้วหรือยังตามคำแนะนำของกรมวิชาการเกษตร และทบทวนว่าพ่นสารกำจัดวัชพืชชนิดใดมา ถ้ารากสั้นและดินแฉะ การระบายน้ำต้องมาก่อนปุ๋ยเสมอ

เคสที่สองเป็นแปลงข้าวโพดที่ไม่ได้บันทึกจังหวัดไว้ เจ้าของแปลงทักมาช่วงที่ฝนตกทุกวัน โดยกังวลเรื่องสภาพต้นหลังน้ำขัง สำหรับกรณีแบบนี้ หลักวิชาการที่ควรยึดคือแก้เรื่องอากาศในดินก่อน เปิดทางให้น้ำออกให้เร็วที่สุด แล้วรอให้ดินหมาดก่อนพรวนข้างแถวและแต่งหน้า ระหว่างนั้นควรถอนต้นดูรากว่ายังฟื้นได้หรือเสียหายถึงจุดเจริญ

คำถามที่พบบ่อย

ข้าวโพดใบเหลือง หว่านยูเรียเลยได้ไหม

ยังไม่ควรหว่านทันทีจนกว่าจะรู้สาเหตุ ถ้าต้นเหลืองเพราะรากแช่น้ำหรือดินแน่น ยูเรียที่หว่านลงไปจะไม่ถูกดูดขึ้นไปใช้และสูญเสียไปเปล่า ให้ดูตำแหน่งใบที่เหลือง ถอนต้นเทียบราก และกำดินดูความชื้นก่อน ถ้าไนโตรเจนไม่พอจริงและดินชื้นพอ จึงแต่งหน้าแล้วพูนโคนกลบ

ข้าวโพดใบเหลืองตอนอายุ 15 วัน ยังแก้ทันไหม

ทัน เพราะยังอยู่ก่อนช่วงใส่ปุ๋ยแต่งหน้าที่กรมวิชาการเกษตรแนะนำไว้ที่อายุ 20-25 วันหลังปลูก ช่วงนี้ควรใช้เวลาหาสาเหตุให้ชัด แล้วจัดการต้นเหตุ เช่น ระบายน้ำออกจากที่ลุ่มหรือกำจัดวัชพืชในแถว จากนั้นจึงใส่ปุ๋ยแต่งหน้าตามอัตราพร้อมพูนโคนกลบเมื่อดินชื้นพอ

ข้าวโพดใบเหลืองเพราะอากาศเย็นได้ไหม

ได้ อากาศเย็นทำให้รากทำงานช้าและต้นดูดธาตุอาหารได้น้อยลงชั่วคราว คู่มือข้าวโพดหลังนาของกรมวิชาการเกษตรระบุว่าอุณหภูมิต่ำทำให้เมล็ดงอกช้า และใบสีม่วงในต้นกล้าอาจเกิดจากอุณหภูมิต่ำ ไม่ใช่การขาดธาตุทุกครั้ง เมื่ออากาศอุ่นขึ้นและดินชื้นพอ ต้นมักเขียวขึ้นเอง

พ่นปุ๋ยทางใบแก้ข้าวโพดใบเหลืองได้ไหม

ช่วยได้แต่ไม่ใช่ทางแก้หลัก ปุ๋ยทางใบให้ธาตุอาหารปริมาณน้อยกว่าที่ต้นต้องการในระยะที่โตเร็ว จึงใช้เป็นตัวเสริมระหว่างรอให้รากฟื้นได้ แต่แทนการใส่ปุ๋ยทางดินไม่ได้ และถ้าสาเหตุจริงคือน้ำขัง ดินแน่น หรือดินเป็นกรด การพ่นทางใบจะไม่ทำให้อาการหายไป

แหล่งอ้างอิง

สรุป

ปัญหาข้าวโพดใบเหลือง ไม่โต แก้ได้เร็วที่สุดเมื่อเริ่มจากการแยกสาเหตุ ไม่ใช่เริ่มจากปุ๋ย ดูว่าเหลืองจากใบล่างหรือใบยอด เหลืองทั้งแปลงหรือเป็นหย่อม ถอนต้นเทียบราก และกำดินดูความชื้น ถ้าเป็นไนโตรเจนไม่พอและต้นยังไม่ออกดอก การแต่งหน้าตามคำแนะนำของกรมวิชาการเกษตรยังทันรอบนี้ ถ้าเป็นน้ำขังหรือดินแน่นต้องแก้เรื่องน้ำก่อน และถ้าเป็นดินกรดหรือโรคราน้ำค้าง ต้องวางแผนตั้งแต่ก่อนปลูกรอบหน้า

หากต้องการคำแนะนำให้เหมาะกับแปลงของคุณ ทักทีมงานได้ที่นี่

พงษ์ปกรณ์ เศรษฐ์คุณาธิป — ผู้ดูแลแบรนด์เอฟอชและทีมให้คำปรึกษาเกษตรกร เขียนจากคำถามและปัญหาที่เจอในแปลงลูกค้าจริง
เกี่ยวกับผู้เขียน →
← กลับไปหน้าบทความ