ปุ๋ยทางใบมันสำปะหลังระยะลงหัว: ธาตุที่ต้องเน้นและช่วงเวลาที่ควรพ่น

การให้ ปุ๋ยทางใบมันสำปะหลัง ในระยะลงหัวคุ้มที่สุดเมื่อต้นอายุราว 2-6 เดือน และต้องเลือกธาตุให้ตรงกับอาการที่เห็นบนใบ ไม่ใช่พ่นตามปฏิทิน ธาตุที่ขาดบ่อยช่วงนี้คือโพแทสเซียม แมกนีเซียม และสังกะสี ซึ่งแยกจากกันได้จากตำแหน่งที่อาการขึ้น สองตัวแรกขึ้นที่ใบแก่ ส่วนสังกะสีขึ้นที่ใบอ่อน บทความนี้สรุปวิธีดูให้ออก เกณฑ์ตัดสินใจว่าเมื่อไรควรพ่น และเทคนิคพ่นให้ใบรับธาตุไว้ได้จริง

มันสำปะหลังระยะลงหัวคืออายุกี่เดือน

มันสำปะหลังเริ่มสร้างหัวสะสมอาหารตั้งแต่อายุราว 1-2 เดือน และเข้าสู่ระยะลงหัวอย่างจริงจังราว 2-4 เดือนหลังปลูก จากนั้นหัวจะกลายเป็นแหล่งรับอาหารหลักไปจนเก็บเกี่ยว อาหารที่ใบสร้างขึ้นถูกส่งลงไปสะสมที่หัวแทนที่จะเลี้ยงลำต้น ความสมบูรณ์ของใบช่วงนี้จึงมีผลต่อผลผลิตมากที่สุด

ไทม์ไลน์ที่ใช้วางแผนได้

ปุ๋ยทางใบมันสำปะหลังช่วยอะไรได้ และช่วยอะไรไม่ได้

ปุ๋ยทางใบใช้แก้อาการขาดธาตุเฉพาะหน้าและเติมจุลธาตุที่พืชต้องการปริมาณน้อยได้ดี แต่แทนปุ๋ยทางดินไม่ได้ เพราะธาตุหลักอย่างไนโตรเจนและโพแทสเซียมที่มันสำปะหลังต้องการมีปริมาณมากเกินกว่าที่ใบจะรับไหว ผสมเข้มเกินไปใบจะไหม้ก่อนได้ประโยชน์

อีกสถานการณ์ที่ปุ๋ยทางใบมีค่าคือเมื่อรากทำงานได้ไม่เต็มที่ เช่น ดินแน่น ดินแห้งจนธาตุไม่ละลาย หรือค่ากรด-ด่างทำให้ธาตุถูกตรึง กรณีเหล่านี้ธาตุมีในดินแต่พืชเอาขึ้นมาใช้ไม่ได้

องค์การอาหารและเกษตรแห่งสหประชาชาติ (FAO) ให้หลักไว้ว่า ระยะเริ่มต้นควรให้ไนโตรเจน ฟอสฟอรัส และโพแทสเซียมในสัดส่วนใกล้เคียงกัน แต่เมื่อปลูกซ้ำที่เดิมหลายปีต้องปรับให้ชดเชยธาตุที่ถูกขนออกไปกับหัว โดยเฉพาะโพแทสเซียม

ระยะลงหัวควรเน้นธาตุอาหารอะไรบ้าง

ธาตุที่ควรเฝ้าระวังที่สุดมีสามตัว คือโพแทสเซียมซึ่งกำหนดว่าแป้งจะถูกส่งลงหัวหรือค้างที่ใบ แมกนีเซียมซึ่งเป็นแกนกลางของคลอโรฟิลล์ และสังกะสีซึ่งขาดบ่อยในดินด่าง ทั้งสามแยกกันได้จากตำแหน่งที่อาการปรากฏ

โพแทสเซียม ตัวกำหนดว่าแป้งจะลงหัวหรือค้างที่ใบ

เมื่อต้นได้รับโพแทสเซียมพอ น้ำตาลและแป้งที่ค้างในใบจะถูกลำเลียงลงไปสะสมที่หัว ถ้าขาด พืชยังสังเคราะห์แสงได้แต่ขนส่งอาหารลงหัวไม่ดี จึงเห็นต้นใหญ่ใบงามแต่หัวเล็ก อาการเริ่มที่ใบล่างก่อน

แมกนีเซียม ตัวกลางของการสังเคราะห์แสง

ถ้าขาดแมกนีเซียม พื้นที่ใบที่ใช้งานได้จริงจะลดลงทั้งที่ใบยังติดบนต้น แปลงที่พบบ่อยคือดินทรายที่ชะล้างง่าย และดินที่มีโพแทสเซียมสูงจนแข่งกับการดูดแมกนีเซียม อาการขึ้นที่ใบล่างเช่นกัน

สังกะสี จุลธาตุที่ขาดบ่อยกว่าที่คิด

ศูนย์วิจัยพืชไร่นครสวรรค์ กรมวิชาการเกษตร ระบุว่าอาการขาดสังกะสีแสดงที่ใบอ่อนหรือใบยอดก่อน โดยเนื้อใบระหว่างเส้นใบมีจุดหรือแถบสีเหลืองซีดถึงขาว ใบย่นผิดรูป แซกใบแคบลง ที่ขึ้นที่ใบอ่อนเพราะสังกะสีเคลื่อนย้ายในต้นได้ไม่ดี ดินที่เสี่ยงคือดินด่าง

สังกะสีเป็นธาตุที่มีคำแนะนำอัตราชัดเจนจากทางราชการ ศูนย์วิจัยฯ แนะนำให้แช่ท่อนพันธุ์ในสารละลายซิงค์ซัลเฟต (ZnSO4.7H2O) 0.4-0.8 กิโลกรัมต่อน้ำ 20 ลิตร นาน 15 นาทีก่อนปลูก ส่วนแปลงที่ปลูกไปแล้ว ใช้ซิงค์ซัลเฟต 0.8 กิโลกรัมต่อน้ำ 20 ลิตร พ่นทางใบเมื่ออายุ 1, 2 และ 3 เดือนหลังปลูก

ส่วนโบรอนและจุลธาตุอื่น ช่วงระหว่างปริมาณที่พอดีกับที่เป็นพิษแคบมาก จึงควรพ่นเมื่อมีอาการบ่งชี้หรือมีผลวิเคราะห์ดินรองรับ

ใบมันสำปะหลังเหลืองแบบไหน ขาดธาตุอะไร

ให้ดูก่อนว่าอาการขึ้นที่ใบแก่หรือใบอ่อน ธาตุที่เคลื่อนย้ายในต้นได้อย่างไนโตรเจน โพแทสเซียม และแมกนีเซียม จะถูกดึงจากใบแก่ไปเลี้ยงยอด อาการจึงโผล่ที่ใบล่างก่อน ส่วนสังกะสีจะแสดงที่ใบอ่อน จากนั้นดูว่าเหลืองทั้งใบ เหลืองเฉพาะขอบใบ หรือเหลืองเป็นลายระหว่างเส้นใบ

ก่อนสรุปว่าขาดธาตุ ควรตัดสาเหตุอื่นออกก่อน ทั้งไรแดงที่ทำให้ใบมีจุดซีดคล้ายกัน สารกำจัดวัชพืชที่ปลิวมาโดนใบ และรากที่เสียหายจากน้ำขัง อ่านเพิ่มที่ อ่านอาการขาดธาตุอาหารจากใบพืช

ควรพ่นปุ๋ยทางใบมันสำปะหลังเมื่อไร ใช้เกณฑ์อะไรตัดสิน

ควรพ่นเมื่ออาการกระจายเป็นบริเวณกว้าง ชัดพอจะระบุธาตุได้ และต้นอยู่ในช่วงอายุ 2-6 เดือนซึ่งยังมีเวลาตอบสนอง ถ้าใบยังเขียวสม่ำเสมอตามอายุ ไม่ต้องพ่น ให้ใช้งบไปกับการคุมวัชพืชและการจัดการน้ำแทน ส่วนต้นที่ใกล้เก็บเกี่ยวหรือรากเสียหายจากน้ำขัง การพ่นทางใบไม่ช่วย

• เฝ้าระวัง เห็นอาการที่ใบล่างประปรายไม่กี่ต้น ให้ทำเครื่องหมายต้นตัวอย่าง ถ่ายรูปจากมุมเดิม แล้วดูซ้ำใน 7-10 วัน
• ควรพ่น อาการกระจายกว้าง ชัดพอจะระบุธาตุได้ และต้นอายุ 2-6 เดือน
• พ่นไม่ช่วยแล้ว ต้นใกล้เก็บเกี่ยว ใบร่วงจนเหลือพื้นที่ใบน้อย หรือรากเสียหายจากน้ำขัง กรณีหลังต้องแก้ที่การระบายน้ำก่อน

วิธีสำรวจคือเดินทแยงมุมข้ามแปลง หยุดดูเป็นจุด แล้วนับว่ากี่ต้นใน 10 ต้นที่แสดงอาการ

พ่นปุ๋ยทางใบมันสำปะหลังอย่างไรให้ใบรับไว้จริง

หัวใจมีสามข้อ คือพ่นช่วงเช้าตรู่ถึงสายหรือบ่ายแก่ถึงเย็นให้ละอองมีเวลาซึมก่อนแห้ง ยึดอัตราตามฉลากโดยไม่เพิ่มความเข้มข้นเอง และใช้สารช่วยกระจายเพราะผิวใบมันสำปะหลังมีไขเคลือบจนละอองกลิ้งหลุดง่าย

เลือกเวลาให้ละอองมีเวลาซึม

ปุ๋ยทางใบต้องอยู่บนผิวใบในสภาพที่ยังไม่แห้งสนิทนานพอให้ธาตุซึมเข้าไป ช่วงแดดจัดกลางวันจึงควรเลี่ยง เพราะละอองแห้งเร็วจนธาตุตกค้างเป็นผลึก ไม่ถูกดูดซึมและเสี่ยงใบไหม้ ลมแรงและฝนที่ตามมาเร็วก็ทำให้สูญเปล่า อ่านเพิ่มที่ ฉีดพ่นตอนไหนดี อุณหภูมิ ลม ความชื้น และเวลาที่ควรเลี่ยง

ยึดอัตราตามฉลากเสมอ

อัตราการผสมต่างกันตามสูตรและความเข้มข้นของผลิตภัณฑ์ จึงไม่มีอัตรากลางที่ใช้ได้ทุกยี่ห้อ การเพิ่มความเข้มข้นเองเพราะคิดว่าจะได้ผลเร็วขึ้นคือสาเหตุของใบไหม้ที่พบบ่อยที่สุด

ใบมันสำปะหลังเปียกยากกว่าที่คิด

ละอองที่พ่นไปมักเกาะเป็นหยดกลมแล้วกลิ้งลงพื้นแทนที่จะแผ่คลุมผิวใบ การใช้สารช่วยกระจายตามอัตราที่ฉลากกำหนดช่วยให้ละอองแผ่ตัวและเกาะได้ดีขึ้น แต่ต้องลองผสมในแก้วเล็กก่อนเทลงถังใหญ่ ถ้าเห็นตะกอนหรือแยกชั้นแปลว่าเข้ากันไม่ได้ ลำดับการผสมอ่านเพิ่มที่ เทคนิคการผสมปุ๋ยทางใบกับสารจับใบ

พ่นให้ทั่วและเว้นระยะให้เหมาะ

แปลงที่ทรงพุ่มปิดแถวแล้วต้องพ่นให้ถึงใบชั้นกลางและใบล่าง ไม่ใช่คลุมเฉพาะยอด เพราะอาการขาดโพแทสเซียมและแมกนีเซียมเริ่มที่ใบล่าง ส่วนความถี่ พ่นซ้ำห่างกันหนึ่งถึงสองสัปดาห์ได้ผลดีกว่าอัดเข้มข้นครั้งเดียว

ข้อผิดพลาดที่พบบ่อยในแปลงมันสำปะหลัง

ข้อผิดพลาดที่ทำให้เสียเงินฟรีที่สุดคือใช้ปุ๋ยทางใบแทนปุ๋ยทางดิน พ่นตอนแดดจัด และพ่นโดยยังไม่รู้ว่าต้นขาดธาตุอะไร ทั้งสามข้อทำให้ต้นทุนเพิ่มโดยผลผลิตไม่ขยับ

• ใช้ปุ๋ยทางใบแทนปุ๋ยทางดิน ลดปุ๋ยทางดินแล้วไปเพิ่มการพ่น ทำให้ผลผลิตลดลงทั้งที่ต้นทุนไม่ได้ลดตาม
• พ่นตอนแดดจัดเพราะสะดวก เป็นช่วงที่ละอองแห้งเร็วและเสี่ยงใบไหม้มากที่สุด
• พ่นโดยไม่รู้ว่าขาดธาตุอะไร อาการเหลืองมีได้หลายสาเหตุ เดาผิดคือเสียทั้งค่าปุ๋ยและเวลา
• มองข้ามรากและน้ำ ถ้ารากเสียหายจากน้ำขังหรือดินแน่น การเติมทางใบช่วยได้ชั่วคราว ต้นเหตุยังอยู่ที่ดิน
• ใช้ถังที่เคยผสมสารกำจัดวัชพืชโดยไม่ล้าง สารตกค้างทำให้ใบผิดรูป มักถูกวินิจฉัยผิดเป็นโรค

เคสจริงจากแปลง

จากคำถามเรื่องมันสำปะหลังที่ทักเข้ามาหาทีมเรา มีสองเรื่องที่ต้องตั้งหลักให้ถูกก่อนเลือกว่าจะพ่นอะไร คืออายุต้น และปริมาณน้ำต่อไร่เมื่อพ่นด้วยโดรน

เคสที่ 1 ถามเรื่องการบำรุง แต่ยังไม่ได้บอกอายุต้น

เกษตรกรที่ปลูกมันสำปะหลังรายหนึ่งทักมาถามเรื่องการบำรุง เมื่อถูกถามกลับว่าต้นอายุกี่เดือนก็ยังไม่ได้ตอบต่อ ทั้งที่อายุต้นคือสิ่งที่ต้องรู้ก่อน เพราะคำตอบต่างกันคนละทางระหว่างต้นอายุไม่ถึง 3 เดือนที่ยังต้องสร้างใบ กับต้นที่เข้าระยะลงหัวแล้ว

สำหรับกรณีแบบนี้ หลักวิชาการที่ควรยึดคือหาวันปลูกจากสมุดจดหรือใบเสร็จค่าท่อนพันธุ์ก่อน แล้วค่อยเดินดูใบว่าอาการขึ้นที่ใบล่างหรือใบยอด ถ้ายังไม่มีอาการชัดและต้นโตตามอายุ ยังไม่ต้องรีบพ่น เรายังไม่มีข้อมูลผลผลิตย้อนกลับจากรายนี้ จึงเล่าได้แค่คำถามและแนวทาง

เคสที่ 2 แปลงพืชไร่ผสม 30-40 ไร่ พ่นด้วยโดรน น้ำ 150 ลิตร

อีกรายปลูกข้าวโพด ข้าว มันสำปะหลัง และอ้อย รวมราว 30-40 ไร่ ใช้โดรนพ่นโดยผสมน้ำครั้งละ 150 ลิตร และอยากนำสารบำรุงไปผสมกับยากำจัดหนอนในถังเดียว

สำหรับกรณีแบบนี้ ประเด็นที่ต้องระวังคือ การพ่นด้วยโดรนใช้น้ำต่อไร่น้อยกว่าถังสะพายหลังมาก อัตราที่ฉลากกำหนดจึงต้องคิดเป็นปริมาณต่อไร่ ไม่ใช่ต่อถัง ถ้าเอาอัตราต่อถังเดิมมาใส่ถังโดรนที่คลุมพื้นที่มากกว่า ความเข้มข้นต่อลิตรจะสูงจนเสี่ยงใบไหม้

คำถามที่พบบ่อย

มันสำปะหลังอายุเท่าไรจึงเริ่มพ่นปุ๋ยทางใบได้ผลดีที่สุด

ช่วงที่คุ้มที่สุดคือตั้งแต่เริ่มลงหัวถึงระยะขยายหัว หรือราว 2-6 เดือนหลังปลูก เพราะหัวกำลังดึงอาหารจากใบอย่างหนักและต้นยังมีเวลาตอบสนอง ถ้าต้นเลย 8 เดือนและใบร่วงไปมาก การพ่นมักไม่ทันเปลี่ยนผลผลิตฤดูนั้น

ใบล่างเหลืองแปลว่าขาดปุ๋ยเสมอไปหรือไม่

ไม่เสมอไป อาจเกิดจากใบแก่ตามอายุ จากน้ำขังจนรากทำงานไม่ได้ หรือจากไรแดง จุดที่ใช้แยกคือรูปแบบของอาการ เหลืองทั้งใบสม่ำเสมอมักเกี่ยวกับไนโตรเจน เหลืองเฉพาะขอบใบมักเกี่ยวกับโพแทสเซียม เหลืองเป็นลายระหว่างเส้นใบมักเกี่ยวกับแมกนีเซียม

พ่นปุ๋ยทางใบมันสำปะหลังแล้วอีกกี่วันจึงเห็นผล

ธาตุที่พ่นทางใบถูกดูดซึมได้ภายในไม่กี่ชั่วโมงถึงไม่กี่วัน แต่สิ่งที่ใช้ประเมินผลคือใบชุดใหม่ที่แตกหลังพ่น ไม่ใช่ใบเดิมที่แสดงอาการไปแล้ว เพราะเนื้อใบที่เสียหายมักไม่กลับมาเขียว ให้ดูซ้ำที่ยอดใหม่ราวหนึ่งถึงสองสัปดาห์หลังพ่น

มันสำปะหลังขาดสังกะสีแก้อย่างไร

ศูนย์วิจัยพืชไร่นครสวรรค์ กรมวิชาการเกษตร แนะนำให้แช่ท่อนพันธุ์ด้วยซิงค์ซัลเฟต 0.4-0.8 กิโลกรัมต่อน้ำ 20 ลิตร นาน 15 นาทีก่อนปลูก ส่วนแปลงที่ปลูกไปแล้วให้พ่นทางใบด้วยซิงค์ซัลเฟต 0.8 กิโลกรัมต่อน้ำ 20 ลิตร เมื่ออายุ 1, 2 และ 3 เดือนหลังปลูก หรือเมื่อเห็นอาการที่ใบอ่อน

แหล่งอ้างอิง

• ศูนย์วิจัยพืชไร่นครสวรรค์ กรมวิชาการเกษตร: มันสำปะหลังและการขาดธาตุสังกะสี
• FAO: Save and Grow - Cassava การจัดการธาตุอาหารและความอุดมสมบูรณ์ของดิน
• กรมวิชาการเกษตร: คำแนะนำการใช้ปุ๋ยตามค่าวิเคราะห์ดินสำหรับพืชไร่เศรษฐกิจ
• มหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์: งานวิจัยอัตราปุ๋ยเคมีสำหรับมันสำปะหลัง

สรุป

การใช้ ปุ๋ยทางใบมันสำปะหลัง ให้ได้ผลไม่ได้อยู่ที่สูตรไหนดีที่สุด แต่อยู่ที่การพ่นถูกธาตุ ถูกจังหวะ ถูกวิธี เริ่มจากรู้ว่าต้นอายุกี่เดือนและเข้าระยะลงหัวแล้วหรือยัง เดินดูใบเพื่อแยกว่าอาการขึ้นที่ใบแก่หรือใบอ่อน ตัดสาเหตุอย่างไรแดงและน้ำขังออกก่อน แล้วจึงเลือกธาตุที่ตรงกับอาการ ส่วนปุ๋ยทางดินตามค่าวิเคราะห์ดินยังเป็นฐานหลัก

หากต้องการคำแนะนำให้เหมาะกับแปลงของคุณ ทักทีมงานได้ที่นี่

อ่านต่อ

โรคใบด่างมันสำปะหลัง อาการและการจัดการ · เพลี้ยแป้งมันสำปะหลัง อาการและการแช่ท่อนพันธุ์ · เปอร์เซ็นต์แป้งมันสำปะหลัง อายุเก็บเกี่ยวและสาเหตุที่แป้งต่ำ