หนอนกออ้อย: วิธีสังเกตยอดแห้ง เกณฑ์ 10% และการจัดการแบบผสมผสาน

ยอดอ้อยแห้งเป็นสีน้ำตาลทั้งที่ใบล่างยังเขียวดี ให้สงสัยหนอนกออ้อยไว้ก่อน เพราะหนอนกลุ่มนี้เจาะเข้าไปกินส่วนที่กำลังเจริญเติบโตข้างในหน่อหรือในลำ ยอดจึงตายทั้งที่ยังไม่เห็นตัวหนอน เกณฑ์ที่กรมวิชาการเกษตรใช้คือพบยอดเหี่ยว 10 เปอร์เซ็นต์จึงเริ่มพ่นสาร และหนอนกอลายจุดเล็กชนิดเดียวทำให้ผลผลิตเสียหายได้ 5-40 เปอร์เซ็นต์

หนอนกออ้อยคืออะไร ระบาดหนักช่วงไหนของปี

หนอนกออ้อยคือหนอนผีเสื้อกลางคืนหลายชนิดที่เจาะเข้าไปอยู่ในหน่อและในลำอ้อย กินส่วนที่กำลังเจริญเติบโตจนยอดแห้งตาย พบได้ทุกระยะตั้งแต่แทงหน่อจนใกล้เก็บเกี่ยว แต่ระบาดรุนแรงที่สุดในช่วงอากาศร้อนแห้งและฝนทิ้งช่วง โดยอ้อยอายุหนึ่งเดือนครึ่งถึงสี่เดือนอ่อนแอที่สุด

ความแห้งแล้งทำให้ระบาดหนักขึ้น เพราะอ้อยขาดน้ำจะลำเล็ก เนื้อเยื่ออ่อน หนอนเจาะเข้าง่าย พร้อมกับที่แตนเบียนและแมลงห้ำในแปลงลดจำนวนลง รอยต่อปลายฝนเข้าหน้าแล้งจึงต้องเพิ่มความถี่การสำรวจ ไม่ใช่ลดลงเพราะคิดว่าฝนหมดแล้วแมลงน่าจะซา

จุดที่ต่างจากเพลี้ยคือเมื่อหนอนเข้าไปอยู่ในลำแล้ว สารที่พ่นทางใบแทบไม่มีโอกาสสัมผัสตัวหนอน จึงต้องชิงจังหวะช่วงไข่และหนอนวัยแรก

อ้อยยอดแห้ง เกิดจากหนอนกอชนิดไหน

ยอดอ้อยแห้งตายเกิดจากหนอนกอได้หลายชนิด แยกจากตำแหน่งและจำนวนรูเจาะ หนอนกอลายจุดเล็กเจาะโคนหน่อระดับผิวดินเป็นรูเล็กหลายรู หนอนกอสีชมพูเจาะโคนยอดเพียง 1-2 รู หนอนกอสีขาวเจาะเส้นกลางใบยอดที่เพิ่งคลี่จนใบพรุน ส่วนหนอนกอลายจุดใหญ่เจาะเข้าลำในระยะย่างปล้อง

กรมส่งเสริมการเกษตรระบุว่าชนิดที่ต้องเฝ้าระวังในระยะแตกกอมี 3 ชนิด คือหนอนกอสีชมพู หนอนกอสีขาว และหนอนกอลายจุดเล็ก ส่วนข้อมูลจากห้องสมุดเพื่อเกษตรกรไทย มหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์ ระบุว่าหนอนกอลายจุดใหญ่อยู่รวมกันในลำเดียวได้ถึง 300-400 ตัว กินเนื้ออ้อยจนเหลือแต่เปลือก จึงเสียทั้งน้ำหนักและความหวาน

วิธีสำรวจแปลงอ้อยให้เจอหนอนกอก่อนลุกลาม

เดินสำรวจสัปดาห์ละครั้งเป็นอย่างน้อย เดินซิกแซกข้ามร่องอ้อย สุ่มนับจุดละ 20 กอ ให้ทั่วแปลงอย่างน้อย 5 จุด นับยอดที่เหี่ยวหรือแห้งเทียบกับยอดทั้งหมดในจุดนั้นแล้วคิดเป็นเปอร์เซ็นต์ จดตัวเลขทุกครั้งเพื่อเทียบว่ากำลังเพิ่มหรือทรงตัว

อย่าเชื่อเฉพาะสายตาจากคันแปลง เพราะยอดแห้งช่วงแรกซ่อนอยู่กลางกอ วิธีที่แน่กว่าคือดึงยอดที่สงสัยขึ้นมาเบา ๆ ถ้าหลุดง่ายและโคนมีกลิ่นเหม็นเน่าปนขุยละเอียดสีน้ำตาล นั่นคือร่องรอยการเจาะ ไม่ใช่อาการขาดน้ำ แล้วผ่าโคนหน่อตามยาวดูว่าหนอนยังอยู่ข้างในหรือไม่

• เพิ่มเป็นสัปดาห์ละสองครั้งเมื่อฝนทิ้งช่วงติดต่อกันหลายวัน และสุ่มทั้งกลางแปลงกับขอบแปลง เพราะขอบแปลงที่ติดแนวหญ้ามักพบก่อน
• พลิกดูใบยอดที่เพิ่งคลี่ ถ้าพบรูพรุนเรียงตามเส้นกลางใบให้สงสัยหนอนกอสีขาว และมองหากลุ่มไข่เป็นแผ่นแบนบนใบ เพราะช่วงพบไข่คือจังหวะทองของการใช้แตนเบียนไข่

ยอดแห้งกี่เปอร์เซ็นต์ถึงต้องพ่นสาร

กรมวิชาการเกษตรแนะนำให้เริ่มพ่นเมื่ออ้อยอายุประมาณ 1 เดือนและพบยอดเหี่ยว 10 เปอร์เซ็นต์ โดยใช้เดลทาเมทริน 3% อีซี อัตรา 10 มิลลิลิตรต่อน้ำ 20 ลิตร พ่น 2-3 ครั้ง ห่างกัน 14 วัน หากระบาดมากกว่า 10 เปอร์เซ็นต์ จึงเปลี่ยนไปใช้กลุ่มสารที่เจาะจงหนอนมากขึ้น และใช้น้ำ 60 ลิตรต่อไร่

ตัวเลข 60 ลิตรต่อไร่ไม่ใช่รายละเอียดปลีกย่อย เพราะเป้าหมายของการพ่นหนอนกอคือโคนกอและซอกใบยอด ไม่ใช่หลังใบ ถ้าใช้น้ำน้อยกว่านี้มาก ละอองจะเกาะแค่ใบชั้นบน ส่วนช่วงเวลาและสภาพอากาศตอนพ่นก็มีผลไม่แพ้อัตราสาร ซึ่งเราเขียนแยกไว้ใน ฉีดพ่นตอนไหนดี อุณหภูมิ ลม ความชื้น

เดลทาเมทรินเป็นสารออกฤทธิ์กว้าง กระทบแตนเบียนและแมลงห้ำด้วย ถ้าจะปล่อยแตนเบียนรอบนั้นควรเว้นระยะจากการพ่น

จัดการหนอนกออ้อยแบบผสมผสานอย่างไร

ต้องใช้สามขาประกอบกัน คือเขตกรรมเพื่อลดแหล่งอาศัยและทำให้อ้อยแข็งแรง ชีววิธีด้วยการปล่อยแตนเบียนในจังหวะที่พบไข่หรือหนอนวัยแรก และสารเคมีเฉพาะเมื่อการสำรวจถึงเกณฑ์ ใช้ขาเดียวมักกลับมาระบาดซ้ำในรอบตอถัดไป

เขตกรรม ทำก่อนและถูกที่สุด

เลือกท่อนพันธุ์จากแปลงที่ไม่มีประวัติระบาด ตัดลำที่พบรูเจาะไปทำลายนอกแปลงทันที อย่ากองทิ้งริมไร่เพราะหนอนข้างในจะเข้าดักแด้แล้วออกเป็นผีเสื้อกลับมาวางไข่รอบใหม่ หลังรื้อตอควรหมุนเวียนพืชสลับเพื่อตัดวงจร และถ้ามีน้ำให้เสริมช่วงฝนทิ้งช่วง

ชีววิธี ปล่อยแตนเบียนให้ตรงจังหวะ

แตนเบียนได้ผลเมื่อปล่อยตอนเป้าหมายยังอยู่นอกลำ อัตราที่หน่วยงานราชการและงานวิชาการแนะนำมีดังนี้

• แตนเบียนไข่ไตรโคแกรมมา อัตรา 30,000 ตัวต่อไร่ต่อครั้ง ปล่อย 2-3 ครั้งในช่วงที่พบกลุ่มไข่ ตามคำแนะนำของกรมวิชาการเกษตร
• หนอนกอลายจุดใหญ่ ถ้าพบการทำลายลำน้อยกว่า 20 เปอร์เซ็นต์ ให้ปล่อยแตนเบียนหนอน 100-500 ตัวต่อไร่ทุกสัปดาห์
• ถ้าพบกลุ่มไข่ 0.5-1.0 กลุ่มต่อต้น ให้ปล่อยแตนเบียนไข่ 12,000-20,000 ตัวต่อไร่
• เมื่อพบไข่บนใบ ใช้ปิโตรเลียมสเปรย์ออยล์ 100 มิลลิลิตรต่อน้ำ 20 ลิตร ซึ่งกระทบศัตรูธรรมชาติน้อยกว่า

สารเคมี ใช้เมื่อถึงเกณฑ์เท่านั้น

ใช้อัตราตามตารางข้างต้น สลับกลุ่มสารระหว่างรอบ และอย่าเพิ่มอัตราเองเพราะเห็นว่ารอบก่อนไม่ได้ผล ถ้ายอดแห้งยังเพิ่ม ให้ตรวจก่อนว่าหนอนเข้าลำแล้วหรือยัง และละอองลงถึงโคนกอจริงไหม

อ้อยระยะย่างปล้องปลายฝน ต้องเฝ้าระวังอะไรเพิ่ม

ระยะย่างปล้องคือช่วงที่อ้อยสร้างน้ำหนักและเริ่มสะสมความหวาน หนอนที่เจาะลำช่วงนี้จึงกินผลผลิตโดยตรง สิ่งที่ต้องเพิ่มคือการมองที่ลำ ไม่ใช่แค่ยอด ให้เดินดูรูเจาะบนปล้อง ขุยขี้หนอนสีน้ำตาลตรงข้อ และลำที่หักง่ายเมื่อโยกด้วยมือ

ช่วงนี้ควรเน้นวิธีกลกับชีววิธีมากกว่าการพ่นซ้ำ เพราะลำสูงและใบแน่นทำให้ละอองเข้าถึงยากขึ้นทุกสัปดาห์ การตัดลำที่พบรูเจาะออกไปทำลายจึงคุ้มแรงที่สุด อีกเรื่องที่มักถูกมองข้ามคือความสมบูรณ์ของต้น อ้อยที่ได้ธาตุอาหารครบจะซ่อมเนื้อเยื่อบริเวณรูเจาะได้ดีกว่า ถ้าอ่านอาการใบไม่ออก ลองเทียบกับแนวทางใน อ่านอาการขาดธาตุอาหารจากใบพืช ก่อนเติมอะไรลงไป

ข้อผิดพลาดที่พบบ่อยเมื่อจัดการหนอนกออ้อย

ที่เจอบ่อยที่สุดคือพ่นสารตอนหนอนเข้าไปอยู่ในลำแล้ว ซึ่งสารทางใบไปไม่ถึงตัวหนอน รองลงมาคือใช้น้ำน้อยเกินไปจนละอองไม่ถึงโคนกอ ใช้สารตัวเดิมซ้ำจนหนอนต้านทาน และกองลำที่ตัดออกไว้ริมแปลงจนกลายเป็นแหล่งเพาะรอบต่อไป

1. รอให้ยอดแห้งเยอะก่อนจึงลงมือ ทั้งที่จังหวะคุ้มที่สุดคือช่วงพบกลุ่มไข่
2. นับยอดแห้งแบบกะประมาณ ไม่ได้สุ่มนับจริง จึงตัดสินใจจากความรู้สึก
3. เหมาว่ายอดแห้งคือขาดน้ำอย่างเดียว แก้ด้วยการให้น้ำและใส่ปุ๋ยโดยไม่ผ่าโคนหน่อดู
4. ปล่อยแตนเบียนแล้วพ่นสารออกฤทธิ์กว้างตามไปในไม่กี่วัน หรือผสมสารหลายชนิดในถังเดียวโดยไม่รู้ว่าเข้ากันได้หรือไม่

ใครที่ปลูกทั้งอ้อยและข้าวโพด อ่านวิธีวางเกณฑ์ตัวเลขเทียบเคียงได้จาก หนอนกระทู้ข้าวโพดลายจุด วิธีสังเกตและเกณฑ์ตัดสินใจพ่น

เคสจริงจากแปลง

สองเคสนี้มาจากคำถามที่เกษตรกรทักเข้ามาถามทีมเราจริง เล่าแบบไม่ระบุตัวบุคคล เฉพาะคำถามที่ทักมากับแนวทางตามหลักวิชาการ และไม่สรุปผลผลิตเพราะยังไม่มีข้อมูลติดตามกลับมา

เคสแรกเป็นชาวไร่อ้อยที่จังหวัดพิษณุโลก พื้นที่ 12 ไร่ อ้อยอายุ 5 เดือน ทักมาถามว่าช่วงนี้ควรดูแลอ้อยอย่างไรให้เหมาะกับระยะ สำหรับกรณีแบบนี้ หลักวิชาการที่ควรยึดคือ อ้อยอายุเท่านี้อยู่ในระยะย่างปล้อง ให้เดินสุ่มนับยอดแห้งและตรวจรูเจาะบนปล้องก่อน เพราะถ้ามีหนอนกอเข้าลำอยู่แล้ว การเร่งบำรุงต้นจะไม่ได้ผลเท่าที่ควร

เคสที่สองเป็นเกษตรกรที่ปลูกอ้อยร่วมกับข้าวโพด ข้าว และมันสำปะหลัง พื้นที่ประมาณ 30-40 ไร่ ใช้โดรนพ่นโดยผสมน้ำ 150 ลิตร และถามว่าจะผสมสารกำจัดหนอนลงไปด้วยได้ไหม สำหรับกรณีแบบนี้ ควรคิดกลับเป็นปริมาณน้ำต่อไร่ก่อน เพราะคำแนะนำของกรมวิชาการเกษตรระบุให้ใช้น้ำ 60 ลิตรต่อไร่ ซึ่งการพ่นด้วยโดรนมักใช้น้ำต่อไร่ต่ำกว่านั้นมาก ละอองอาจไม่ลงถึงโคนกอ และไม่ควรผสมสารหลายตัวโดยไม่ทราบความเข้ากัน รายละเอียดอ่านได้ใน การใช้โดรนเกษตรอย่างถูกต้อง

คำถามที่พบบ่อย

หนอนกออ้อยทำให้ผลผลิตลดลงกี่เปอร์เซ็นต์

กรมวิชาการเกษตรระบุว่าหนอนกอลายจุดเล็กทำให้อ้อยเสียหาย 5-40 เปอร์เซ็นต์ ขึ้นกับความรุนแรงและระยะที่ถูกทำลาย แม้อ้อยจะแตกหน่อใหม่ชดเชยได้ แต่หน่อใหม่อายุสั้นกว่า ทำให้ทั้งน้ำหนักและความหวานลดลง

อ้อยยอดแห้งกี่เปอร์เซ็นต์ถึงต้องพ่นยา

ใช้เกณฑ์ยอดเหี่ยว 10 เปอร์เซ็นต์ตามคำแนะนำของกรมวิชาการเกษตร เมื่ออ้อยอายุราว 1 เดือนและพบยอดเหี่ยวถึงระดับนี้ จึงเริ่มพ่นเดลทาเมทริน 3% อีซี อัตรา 10 มิลลิลิตรต่อน้ำ 20 ลิตร 2-3 ครั้ง ห่างกัน 14 วัน ถ้าระบาดเกินกว่านั้นให้เปลี่ยนไปใช้สารที่เจาะจงหนอนมากขึ้น

แตนเบียนหนอนกออ้อยปล่อยกี่ตัวต่อไร่

แตนเบียนไข่ไตรโคแกรมมาใช้อัตรา 30,000 ตัวต่อไร่ต่อครั้ง ปล่อย 2-3 ครั้งช่วงที่พบกลุ่มไข่ ส่วนหนอนกอลายจุดใหญ่ที่พบการทำลายลำต่ำกว่า 20 เปอร์เซ็นต์ ให้ปล่อยแตนเบียนหนอน 100-500 ตัวต่อไร่ทุกสัปดาห์ และถ้าพบไข่ 0.5-1.0 กลุ่มต่อต้น ใช้แตนเบียนไข่ 12,000-20,000 ตัวต่อไร่

พ่นยาหนอนกออ้อยแล้วไม่ตาย เพราะอะไร

สาเหตุที่พบบ่อยที่สุดคือหนอนเข้าไปอยู่ในลำแล้ว สารที่พ่นทางใบจึงไม่สัมผัสตัวหนอน รองลงมาคือใช้น้ำต่อไร่น้อยเกินไปจนละอองไม่ถึงโคนกอ และใช้สารตัวเดิมซ้ำจนเกิดความต้านทาน ควรตรวจสามข้อนี้ก่อนสรุปว่าสารไม่ดี

แหล่งอ้างอิง

• ศูนย์วิจัยพืชไร่นครสวรรค์ กรมวิชาการเกษตร: แนวทางการป้องกันกำจัดศัตรูอ้อยในภาวะแล้ง
• ศูนย์วิทยบริการเพื่อส่งเสริมการเกษตร กรมส่งเสริมการเกษตร: หนอนกออ้อย
• ห้องสมุดเพื่อเกษตรกรไทย มหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์: ระวังหนอนกอลายจุดใหญ่ในอ้อย

สรุป

หัวใจของการจัดการหนอนกออ้อยคือรู้ให้เร็วและตัดสินใจด้วยตัวเลข เดินสุ่มนับยอดแห้งสัปดาห์ละครั้ง แยกชนิดจากรูเจาะ ใช้เกณฑ์ยอดเหี่ยว 10 เปอร์เซ็นต์เป็นจุดเริ่มพ่นตามคำแนะนำของกรมวิชาการเกษตร พ่นด้วยน้ำ 60 ลิตรต่อไร่ให้ละอองถึงโคนกอ ปล่อยแตนเบียนในจังหวะที่พบกลุ่มไข่ ตัดลำที่พบรูเจาะไปทำลายนอกแปลง และไม่ปล่อยให้อ้อยขาดน้ำช่วงฝนทิ้งช่วง

หากต้องการคำแนะนำให้เหมาะกับแปลงของคุณ ทักทีมงานได้ที่นี่

อ่านต่อ

โรคใบขาวอ้อย ทำไมพ่นยาไม่หาย และต้องจัดการที่ท่อนพันธุ์ · ปลูกอ้อยข้ามแล้ง ปลูกเดือนไหน เตรียมดิน และกลบดินให้งอกรอด